Czy Marek Żydowicz przeniesie Cammerimage z Łodzi do Poznania?

Bunt środowisk eksperymentalnej, lokalnie osadzonej kultury w Poznaniu wisi w powietrzu. Iskrą zapalną może być pomysł wiceprezydenta Sławomira Hinca, by przenieść festiwal Plus Camerimage do Poznania. Istotą protestów jest brak przestrzeni i wsparcia miasta dla projektów alternatywnych, zagrożenie komercjalizacją sztuki, niezgoda na neoliberalną politykę władz miasta. 22 lutego na ulice wychodzi INNER SPACES, 20 marca demonstrację zwołuje ROZBRAT. Iza Kowalczyk, nasza koleżanka z Indeksu 73 na blogu Straszna Sztuka i w Gazecie Wyborczej Poznań rozpoczyna krytyczną dyskusję o stanie polityki kulturalnej w Poznaniu. Refleksję uzupełniamy komentarzem do strategii rządowej Polska 2030, w której potencjał twórczy pola kultury sprowadzony jest do myślenia ekonomicznego.


źródło: www.rozbrat.org

Marek Żydowicz, dyrektor Festiwalu Plus Camerimage zapowiedział 17 lutego 2010 r., że odchodzi z Łodzi i zaprasza inne miasta do negocjacji. Awanturnicze gesty szefa Camerimage na pierwszy rzut oka nie są obszarem zainteresowania Indeksu 73, nie naruszają wolności twórczej. Przyjrzyjmy się jednak, czy przeniesienie festiwalu do Poznania nie ograniczałoby dostępu do dóbr kultury, gwarantowanego w art. 73 Konstytucji RP?

Z perspektywy badawczej Indeksu 73 gigantomania festiwali może zagrażać sztuce, w szczególności eksperymentalnej, pod postacią cenzury ekonomicznej. Cenzor występuje dzisiaj w innych rolach. Niepokorna sztuka wypychana jest z obiegu publicznego przez decyzje o wspieraniu kosztownych festiwali i budowę nowych muzeów, bez zakotwiczenia ich w lokalnym kontekście. Ukrytemu, ciągle jeszcze nie wystarczająco przebadanemu i opisanemu zjawisku cenzury ekonomicznej poświęciliśmy kurs Laboratorium Indeksu 73 w Warszawie, prowadzony przez dr Ewę Majewską. W tekście Cenzura w neoliberalizmie – w stronę ekonomii, opublikowanym na łamach kwartalnika Bez Dogmatu (8/2009) Ewa Majewska zwraca uwagę na nieistnienie w świadomości producentów kultury ograniczeń, wynikających bezpośrednio z neoliberalnej polityki, pisząc:


Dr Iza Kowalczyk, nasza koleżanka z Indeksu 73 zastanawia się na  blogu Straszna Sztuka i na łamach  Gazety  Wyborczej Poznań , czy w przypadku, gdy z powodu braku środków umierają inicjatywy lokalne i zamykane są kina studyjne, propozycja przeniesienia ogromnego filmowego molocha do Poznania, nie jest zwyczajną arogancją?

Iza Kowalczyk pisze:
Marek Żydowicz szuka nowego miejsca na Festiwal Camerimage. Na Facebooku powstały grupy: Przenieśmy festiwal Cammerimage do Gdyni / Poznania / Wrocławia, fani uważają, że festiwal celebrytów to dobra inwestycja w promocję miast.

Środowisko się spolaryzowało, choć coraz głośniej pojawiają się głosy, że myślenie o wizji kultury jedynie przez pryzmat spektakularnych festiwali dla wąskiej, bogatej i wykształconej grupy odbiorców może naruszać art. 73 Konstytucji RP, gwarantujący swobodny i równy dostęp do dóbr kultury. Dyktatorski model narzucania mieszkańcom nawyków udziału w kulturze wyklucza ich głos ze współkształtowania polityki kulturalnej.

Hanna Gill-Piątek na łamach Krytyki Politycznej zarzuca władzom miasta Łodzi brak jakichkolwiek konsultacji z sąsiadami spornej inwestycji Franka Gehry'ego. W tekście Nie płakałam po Żydowiczu stwierdza:


Nowoczesna kultura rozwija się globalnie, ale na miejscu, tworzona jest w korelacji z mieszkańcami i użytkownikami przestrzeni. Zjawisko g-lokalności stało się w Europie podstawą do budowania polityki kulturalnej. Tymczasem u nas jedyną przestrzeń do rozwijania projektów eksperymentalnych w środowisku lokalnym tworzą niewielkie kolektywy twórcze, oparte na entuzjaźmie i samoorganizacji. Ich siła rażenia na szczęście coraz częściej wymusza na urzędnikach odpowiedzialnych za kulturę wypracowanie modeli systemowego wsparcia, zastępując mechanizm okazjonalnych, nie do końca transparentnych grantów.

Na gigantomanii festiwali cierpi sztuka eksperymentalna. A to właśnie z jej siły i potencjału czerpią zarówno profesjonalne instytucje kultury, jak i branża reklamowa, wzornictwo, przemysł muzyczny, rynek książki. To aktywiści ze sztuki eksperymentalnej proponują namysł nad nowymi formami uczestnictwa w kulturze, nowym językiem opisywania usieciowionej rzeczywistości, domagają się wolnej kultury na otwartych licencjach. Sztuka eksperymentalna coraz odważniej wchodzi do szkół i kół naukowych na wyższych uczelniach, wychodzi na ulice, przeciera szlaki i buduje zaufanie mieszkańców do krytycznego myślenia.

Czy władze Poznania obawiają się potencjału lokalnych twórców i aktywistów, działąjących na rzecz zmiany społecznej? Wydaje się, że decyzja przekazania lokalu, w którym planowano działalność Centrum Sztuki Współczesnej INNER SPACE, na potrzeby restauracji, jest odpowiedzią  na pytanie. 

Twórcy skupieni wokół Galerii INNER SPACE postanowili walczyć o przestrzeń dla wolnej, alternatywnej kultury. Zbierają podpisy pod petycją do prezydenta Grobelnego, na 22 lutego zwołują powszechną manifestację.

W odezwie na stronie Galerii INNER SPACES  piszą:


Prawa do swobodnego tworzenia i uczestnictwa w kulturze domaga się też Rozbrat.

O walce Rozbratu o pozostawienie pracowni wolnej kultury na Sołaczu pisaliśmy już na Indeksie 73. Urzędnicy poznańscy zdają się nie zauważać solidarnych gestów poparcia dla Rozbratu ze środowisk kultury z Polski i Europy. Kontynuują zamiar zlicytowania gruntu, na którym stoi skłot, prowokując eskalację konfliktu. A przecież jest wiele alternatywnych rozwiązań, by Rozbrat dalej działał w swojej strukturze i formie, członkowie Kolektywu podkreślają gotowość negocjacji z miastem. Zaznaczają jednak, że są równoprawnym partnerem do rozmowy, domagają się konsultacji nad całościową wizją zagospodarowania i użytkowania tego fragmentu Poznania przez kolektyw i poznaniaków.

Brak poważnej propozycji rozwiązania konfliktu ze strony Urzędu Miasta Poznania zmusił Rozbrat do kolejnej demonstarcji.

Członkowie Kolektywu Rozbrat apelują:


Problem braku rzeczywistych konsultacji z  twórcami i mieszkańcami na temat wizji rozwoju miast i roli kultury w procesach modernizacyjnych to bolączka większości polskich samorzadów. Impas przełamuje powoli Warszawa, poprzez aktywną działaność Komisji Dialogu Społecznego, ale i tam członkowie KDSów raczej rozwiązują bieżące problemy, niż uczestniczą na równoprawnych zasadach w  kształtowaniu polityki miasta.

Brak nam ciągle systemowych rozwiązań, jak włączyć głos społeczny w budowanie strategii rozwojowych. Kluczowym elementem powinien być pluralizm i wielogłos, a nie - jako to niestety praktykują polskie samorządy - jedna wizja rozwoju, oparta na neoliberalnym dogmacie zysku.

Miasta w polityce kulturalnej wzorują się na zaleceniach z Warszawy. Politykę z centrali wiernie naśladują upartyjnione samorządy jak np. w Gdańsku czy Poznaniu. Urzędnicy gdańskiego magistratu chętnie zasłaniają się dokumentem pod nazwą Polska 2030, opracowanego w lipcu 2009 r. przez Zespół Doradców Strategicznych Premiera pod kierownictwem Michała Boniego. Z tej strategii modernizacyjnej jasno wynika, że rząd Premiera Tuska w sposób marginalny traktuje twórczy i obywatelski potencjał sztuki.
Owszem, ciągle wspomina się tam o kapitale ludzkim, roli klasy kreatywnej (ale jakiej i kto do tej klasy należy?), słowem fetyszem jest innowacja i kreatywność. Pojęcia te rozumiane są w kontekście ekonomicznych modeli, rozwijania przedsiębiorczości i produktywności. Słowo kultura w wizji rozwoju Polski za rządów Platformy Obywatelskiej i PSLu pojawia się raptem 14 razy w 397-stronnicowym dokumencie, zawsze w uzasadnieniu biznesowego myślenia, choćby.:


Po lekturze dokumentu Polska 2030 trudno się dziwić, że miasta polskie próbują zastosować terapię szokową i pozbyć się alternatywnej sztuki i kulturotwórczego fermentu. Te słowa w strategii ministra Boniego nie padają, poza tym kultura eksperymentalna nie da się skomercjalizować do "kreatywnych wyzwań".

Przy myśleniu o modernizacji Polski nie możemy zapominać, ze dróg mamy wiele, a w dobie internetu nie uda się narzucić obywatelom jednej słusznej wizji. Przykład buntu w Poznaniu potwierdza, że zdeterminowane, usieciowione środowiska łączą się.

O dalszych losach INNER SPACE i Rozbratu będziemy na bieżąco relacjonować na Indeksie 73.

Na koniec przypomnijmy fragment Manifest Komitetu na Rzecz Radykalnych Zmian w Kulturze, opublikowany po Kongresie Kultury Polskiej w Krakowie na: http://www.rewolucjakulturalna.pl/


(…) Kultura jest jednym z pól sporu o bardziej demokratyczne, egalitarne i wolne społeczeństwo. Na tym polu przeprowadzana jest aktualnie transformacja, która - jeśli nie poddamy jej społecznym konsultacjom, radykalnej krytyce i zmianom - przynieść może katastrofalne skutki zarówno dla wytwórców kultury, jak i dla całego społeczeństwa (zakładając, że kulturę postrzegamy jako publiczne dobro, a nie przywilej wąskiej grupy obywateli). Na zagrożenia płynące z prezentowanych przez władze propozycji wskazują artyści, teoretycy, animatorzy kultury oraz aktywiści społeczni, podkreślając specyfikę produkcji kulturalnej i zagrożenia płynące z wyłącznie rynkowego organizowania kultury.
Kolejna sfera życia jest kolonizowana przez neoliberalny kapitalizm. Usiłuje się nam dziś wmówić, że wolny rynek, efektywność i dążenie do zysku to jedyne, konieczne i powszechne prawa rozwoju społecznego. My uważamy, że jest to zwykłe kłamstwo. Dla nas - jako wytwórców kultury - jest ona naturalnym polem działania, środowiskiem życiowej samorealizacji. Tymczasem nasze życie, emocje, wrażliwość, wątpliwości, dążenia i idee mają zamienić się w towar, pożywkę dla rozwoju nowych form kapitalistycznego wyzysku. Uważamy, że to nie kultura potrzebuje nowych ćwiczeń z przedsiębiorczości, lecz rynek - rewolucji kulturalnej. Rewolucji rozumianej nie jako jednorazowy przewrót, ale permanentna, czujna i wrażliwa niezgoda, wola protestu, weryfikacji i krytyki każdej formy kolonizacji i zawłaszczania kultury dla partykularnych celów rynkowych graczy i biurokratów.
Dlatego mówimy "wolelibyśmy NIE!". Nasz opór jest wyrazem szerszej niezgody na obecne, utowarowione stosunki społeczne, ich uprzedmiotawiający charakter i niesprawiedliwość. (...)⁶

Lidia Makowska

zdjęcie i baner pobraliśmy z serwisu  www.rozbrat.org
udostępnione na zasadach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 2.5


Literatura:

1/ R. Atkins i S. Mintcheva (red) Censoring Culture. Contemporary Threats to Free Expression, The New Press, 2006, s. 71.

2/ E. Majewska, Cenzura w neoliberalizmie – w stronę ekonomii, w Bez Dogmatu (8/2009), Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2009

3/ Iza Kowalczyk, Kultura to nie igrzyska, Gazeta Wyborcza Poznań, 17.02.2010

4/ Hanna Gill -Piątek, Nie płakałam po Żydowiczu,  Krytyka Polityczna, www.krytykapolityczna.pl

5/ Polska 2030, red. naukowa Michał Boni, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, lipiec 2009

6/ Manifest Komitetu na Rzecz Radykalnych Zmian w Kulturze, opublikowany po Kongresie Kultury Polskiej  na: http://www.rewolucjakulturalna.pl/ , przedruk w Format P, Kwartalnik Humanistyczny #3 MANIFESTY, Wydawca Fundacja Bęć Zmiana, Warszawa 2009